Liedvertalingen Bavo Hopman

HB Filosofie als verrijking

Het klinkt wel zwaarwichtig voor een basisschool, filosofie voor kinderen. Maar is het dat ook? Tilly de Kruyf: “Het gaat om denken en jezelf verwonderen over dingen, die eigenlijk vanzelfsprekend lijken. Dus filosofie staat juist heel dicht bij kinderen. Daarbij vind ik het belangrijk dat kinderen in actie zijn, door bijvoorbeeld veel te tekenen. En vooral samenwerken, en de vaardigheden daarvoor, staan op de voorgrond”.

Nu alweer voor het tweede schooljaar heeft Tilly het project ‘filosoferend ontdekken’ gegeven, dit jaar zelfs ook met een groep uit de onder- en middenbouw. Het project is bedoeld voor kinderen die ‘wat over hebben’, snel door de basisstof heen zijn en wat meer uitdaging nodig hebben. Filosofische vragen bieden die uitdaging. Er ontstaan heel boeiende discussies als een groep acht- tot twaalfjarigen gaat nadenken over de vraag waarin mens en machine verschillen, en of een computer kan denken. Dezelfde groep boog zich over de vraag hoe het verleden het heden beïnvloedt, en of beschaafde mensen altijd beschaafd zijn? 



De kinderen uit de onder- en middenbouw stoeiden bijvoorbeeld met de vraag over de relatie tussen een tekening en de werkelijkheid. De kinderen tekenen allemaal een eigen tafel. Ziet je tekening er net zo uit als de tafel die je in je hoofd had?Welke tafel is nu de echte? Wat weet je nu over die tafel, hoe oud is die tafel, waar is –ie van gemaakt? Wat maakt een tafel tot een tafel???????? Wie heeft er gelijk?

Zomaar enkele voorbeelden van onderwerpen uit de filosofieklassen. De vragen dienen altijd als vertrekpunt. Het gaat daarbij niet om goede antwoorden van de kinderen, of om het hebben van een mening. Het gaat om (samen) ontdekken en het zoeken naar een voorlopig antwoord. En het gaat om luisteren, elkaar respecteren en leren denken en argumenteren.

De groepen worden samengesteld op voorstel van het team. Tilly heeft een kennismakingsgesprekje met alle voorgestelde kinderen en stelt de definitieve groep samen. De kinderen komen dus uit alle groepen en moeten vaak in het begin ook aan elkaar en aan de regels wennen. Er zijn duidelijke regels over gedrag en samenwerking en er is natuurlijk de uitdaging: wat maakt een gesprek tot een goed gesprek? Hoe ga je om met verschillen van mening? Welke regels kun je hiervoor bedenken? En natuurlijk zijn er (huiswerk-)opdrachten, die sommige kinderen extra leuk vinden.

Wat vinden de kinderen er van?
Voor veel kinderen is het heel fijn om in de lessen iets heel nieuws te doen met ontwikkelingsgelijken. Een enkel voorbeeld: “ik vond de lessen erg leuk”, een ander: “ook het werken in het groepje deed ik met plezier” en tenslotte: “de extra opdrachten waren extra leuk!”

En een jongetje van vijf, bijna een kleuter nog, die tijdens de lessen erg in zijn eigen wereld lijkt, een dromertje, die aan het eind van het project huilend zegt dat –ie het zo fijn gevonden heeft en dat het zo jammer is dat het nu stopt.

Tentoonstelling
Vanaf 22 juni wordt in de centrale hal van ‘Aan de Basis’ door de kinderen een tentoonstelling ingericht over het project. Beide groepen laten zien wat ze gedaan hebben aan de hand van schriftjes, opdrachten, tekeningen enzovoort. Uitleg en toelichting zijn bij de presentatie aanwezig, dus iedereen kan dus rustig op eigen gelegenheid eens rondkijken. De aftrap voor deze tentoonstelling wordt gegeven op 22 juni voor de ouders van de betrokken kinderen. De kinderen hebben een spel gemaakt en leiden de ouders door de tentoonstelling heen middels dat spel. Verder zal Tilly de Kruyf nadere informatie geven en vragen beantwoorden van de ouders.

Tenslotte
Filosofie op de basisschool past helemaal in de basisfilosofie van ‘Aan de Basis’. We noemen enkele kernpunten: het kind staat centraal en wordt gezien met de eigen aard en talenten. We luisteren naar elkaar en laten elkaar uitspreken. Vrijheid in gebondenheid. Materialen en activiteiten passen bij de ontwikkeling en belangstelling van de kinderen, opdat zij hun aangeboren nieuwsgierigheid zoveel mogelijk behouden (en ontwikkelen). De school biedt een boeiende omgeving.De betrokkenheid en inbreng van ouders is groot.

Het is te wensen dat dit project en vergelijkbare projecten nog een lang leven beschoren zijn op ‘Aan de Basis’.