Liedvertalingen Bavo Hopman

HB Versnellen

Versnellen soms noodzakelijk voor doorgaande ontwikkeling! 

Slechts 16 ouders waren op 28 november aanwezig in "De Brink" in Bennekom om van gedachten te wisselen over het thema "Versnellen in het onderwijs". Pharos-deskundige op deze avond was Chris 't Mannetje, zelf vader van "drie Mannetjes, van wie er een een vrouwtje is". Hij heeft duidelijk positieve ervaringen met versnellen. Daarbij heeft hij zich als lid van de Landelijke Werkgroep Onderwijs (LWO) in het onderwerp verdiept en is hij zelf onderwijsgevende aan de Fontys Hogeschool (theologie en levensbeschouwing). In zijn presentatie sprak hij over hoogbegaafdheid, onderwijs, versnellen en mogelijkheden binnen het Voortgezet Onderwijs. Vanwege het kleine aantal deelnemers werd het een zeer interactieve en boeiende avond. De positieve ervaringen met versnellen vormden een welkom tegenwicht tegen het nog veel voorkomende cynisme op de scholen. De thuisblijvers kregen dus ongelijk, al hadden de deelnemers daar absoluut geen last van.

Een verhaaltje...
Er was eens een meisje dat vleugels kreeg, die groeiden uit haar schouderbladen. De buren spraken de ouders er op aan, dat ze die vleugels moesten afknippen, maar de ouders reageerden verbaasd en weigerden. Een poosje later zeiden de buren: "Als je ze dan niet wil afknippen, laat ze dan tenminste kortwieken". Weer weigerden de ouders en gingen de buren onverrichterzake naar huis. Nog enige tijd later kwamen de buren er weer op terug: "Wat doe je het kind aan?" De ouders zeiden: "we leren haar vliegen".     

 . . .over hoogbegaafdheid . . . 
Met deze prachtige anecdote opende Chris 't Mannetje zijn presentatie. Hij spreekt vanuit de basisvisie dat talenten de kans moeten krijgen om tot ontwikkeling en tot bijbehorende prestaties te komen. Hij beschouwt hoogbegaafdheid vanuit het triadisch model of het prestatiemodel. Bij het ontwikkelen van talenten spelen de leeromgeving en de leerstijl een belangrijke rol. Kenmerkend voor de talenten van veel hoogbegaafden zijn bijvoorbeeld de grote interesse in de wereld, het probleemoplossend en strategisch denken, de onverwachte denksprongen en de flexibele denkwegen. Een hoogbegaafd kind heeft zelfvertrouwen en inzicht, kan een groot kennisgebied overzien en neemt verantwoordeljkheid. Als de leeromgeving niet stimulerend is, bijvoorbeeld door impliciete negatieve feedback of door gebrek aan uitdaging, dan ontstaan de risico’s van onderpresteren, verveling en sociale problemen. Meisjes lijken hierin meer kwetsbaar dan jongens, omdat meisjes van nature wat meer gericht zijn op de sociale dan op de cognitieve processen en zich dus makkelijker aanpassen aan het nivo van de groep.

. . .onderwijs
De geschiedenis van het onderwijs in Nederland laat zien dat in de 19e eeuw vooral van belang was dat onderwijs beschikbaar werd gesteld voor zoveel mogelijk kinderen. In de tweede helft van de 20e eeuw kwam de uniformiteit van het onderwijs meer op de voorgrond: ieder kind moest gelijke kansen krijgen, en dus kreeg ieder kind dezelfde stof op hetzelfde moment. Voor hoogbegaafde kinderen is differentiatie juist van belang. De uitgangspunten van de LWO zijn dan ook dat niet ieder kind hetzelfde is en dat het belang van het kind centraal moet staan. Het onderwijs van vandaag is daar nog onvoldoende op ingesteld.  

Maatregelen
Er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden, differentiatie in het onderwijs kan tot stand komen door compacten en verrijken, door probleemgestuurd onderwijs of door versnellen. Versnellen blijft in de ogen van 't Mannetje een noodoplossing, de minste van twee kwaden. Het is van belang dat, welke onderwijskundige strategie ook gevolgd wordt, het gaat om een beleidsmatige aanpak, en niet om ad-hoc maatregelen, incidenten of hobbyisme. En altijd is er veel begeleiding nodig, het is nooit gemakkelijk.

Versnellen of niet?
Als een kind zelfvertrouwen heeft en over het algemeen met nieuwe situaties overweg kan, dan is zo vroeg mogelijk versnellen een optie. In groep twee of drie is de sociale inbedding in de groep nog minder vastgelegd. Wel moet versnellen dan gecombineerd worden met strategie‘n als compacten en verrijken. De begeleidingsmogelijkheden van de school blijven in alle gevallen van groot belang. Kunnen er groepjes gevormd worden of zijn er speciale projecten, wordt er geen leerstof "overgeslagen", erkent de school de verschillen tussen kinderen en is er een positieve omgang met hoogbegaafdheid? Naast de cognitieve ontwikkeling zijn de sociale en emotionele ontwikkeling van het kind van niet te onderschatten belang. Zit het kind "goed in zijn vel", vindt het aansluiting bij anderen (ook al zijn die misschien ouder)? Op deze avond komen voorbeelden naar voren van kinderen die erg opgeknapt zijn van versnellen, soms kunnen sociale of emotionele problemen (buikpijn) als sneeuw voor de zon verdwijnen nadat versnelling is toegepast.

Wat kunnen ouders doen?
De (non-)dialoog met de leerkracht en met de school komt in vele voorbeelden aan de orde. Als een school geen enkele opening biedt moet je een betere school zoeken, daar is 't Mannetje glashelder in: het belang van je kind staat voorop. Wel doet hij suggesties voor die dialoog, zoals het zoeken van bondgenoten, het thematiseren van hoogbegaafdheid en het bespreken van het recht op een doorgaande leerlijn voor ieder kind. Maar de situatie van het onderwijs in Nederland is zeker niet gemakkelijk, en leerkrachten en scholen zitten vaak niet te wachten op nog meer verbijzonderingen. Het kan soms helpen om respectvol en geduldig te zijn in de omgang met de school.

Voortgezet onderwijs
Onderzoek in het voortgezet onderwijs in Twente heeft uitgewezen dat gunstige condities voor hoogbegaafde leerlingen ontstaan als de school gedeeltelijk (niet continue) apart onderwijs aanbiedt, als er een speciale leerkracht als aanspreekpunt is, en als er andere leerstof aangeboden wordt, die past bij de capaciteiten en belangstelling van de leerlingen. Voor het voortgezet onderwijs worden verschillende strategie‘n toegepast, al dan niet in aparte groepen. Tegenwoordig biedt de zgn. tweede fase daarbij specifieke mogelijkheden. In de eerste plaats en relatief makkelijk toepasbaar is het model van compacten en verrijken. Groepjes hoogbegaafden werken samen en dat bevordert de groepsvorming en de sociale vaardigheden. Het zgn. draaideurmodel (extra vakken) biedt daarbij ook mogelijkheden. Er kan ook een individuele leerstoflijn worden aangeboden. Van een andere orde zijn de zogenaamde plus-klassen, zoals bijvoorbeeld tweetalige klassen. Hier gaat meestal een strenge selectie op goede prestaties aan vooraf. Tenslotte kun je nog denken aan extra-curriculaire activiteiten, zoals olympiades (met name in de exacte vakken), concoursen (dans of muziek), en sport.
 
Discussie 
Ook de deelnemers aan de thema-avond brachten veel verhalen naar voren, ook over stagnerende processen in het onderwijs aan hoogbegaafden. Ze vonden op deze avond een gewillig oor, erkenning en ondersteuning in hun moeizame strijd voor een passend onderwijsaanbod. Of zoals een moeder op het eind zei: "Ik ben weer strijdbaar geworden"